03 / 07 / 2022

Türk müteahhitlerin 'Suud' zararı: 3 milyar dolar!

Türk müteahhitlerin 'Suud' zararı: 3 milyar dolar!

Türkiye ile Suudi Arabistan arasında yaşanan gerilim, en çok Türk müteahhitleri vurdu. Türk müteahhitlerin Suudi Arabistan’da yaşadıkları iş kaybının üç milyar dolara ulaştığı bildiriliyor...



Türkiye ile Suudi Arabistan arasında yaşanan "Cemal Kaşıkçı" gerilimi, ekonomik ilişkilere de yansıdı. Deutsche Welle'den Aram Ekin Duran'ın haberine göre Suudi Arabistan Ticaret Odaları Başkanı Ajlan al-Ajlan’ın 3 Ekim tarihinde Türk mallarına boykot çağrısında bulunması, Türkiye-Suudi Arabistan arasındaki ticari gerilimi gün yüzüne çıkardı.

Ajlan al-Ajlan, sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı açıklamada, "Türk hükümetinin, hükümetimize, ülkemize ve vatandaşlarımıza yönelik süregelen saldırgan tutumu nedeniyle Türkiye’ye dair, ithalat, yatırım ya da turizm olsun her şeye boykot uygulamak her Suudlu tüccar ya da tüketicinin sorumluluğudur" diye konuştu.

Türk müteahhitlerin Suud zararı: 3 milyar dolar!

Karşılıklı ticaret ne durumda?

2018 yılındaki Kaşıkçı cinayeti sonrasında Suudi Arabistan’ın ‘resmi olmayan’ bir şekilde Türk şirketlere çeşitli engeller çıkardığına yönelik iddialar, bir süredir Türk medyasında yer alıyordu. Fakat verilere bakıldığında, iki ülke arasındaki ticarette son iki yılda dikkat çekici bir değişim olmadığı da görülüyor. Suudi Arabistan, Türkiye’nin en çok ihracat yaptığı 16. pazar konumunda bulunuyor. TÜİK verilerine göre 2019 yılının Ocak-Ağustos döneminde 2,3 milyar dolar olan Türkiye’nin Suudi Arabistan’a ihracatı, 2020'nin aynı döneminde 1,9 milyar dolara geriledi. Fakat bu düşüşte boykot uygulamasının değil; küresel koronavirüs salgınının ticarette yarattığı sıkıntıların büyük rol oynadığı belirtiliyor. Sektörel bazda bakıldığında da başta kimya sektörü olmak üzere, çelik, hazır giyim, elektronik ve halı ihracatında önemli düşüşler gözleniyor. Buna karşın, 2020 yılının Ocak-Eylül döneminde Suudi Arabistan’a otomotiv, hububat, demir ve mobilya ihracatında ise artış var.

Türk müteahhitlerin Suud zararı: 3 milyar dolar!

Suud firmalarının Türkiye'deki yatırımları

Türkiye’nin Suudi Arabistan’daki boykot girişimlerine ne cevap vereceği de merak konusu olmaya devam ediyor. Türkiye’nin Suudi Arabistan’dan yıllık olarak ortalama iki milyar dolar düzeyinde ithalatı bulunuyor. Bu ithalatta petrol ve petrokimya ürünleri en büyük bölümü de oluşturuyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) verilerine göre ise, 2019 yılı sonu itibarıyla Suudi firmalarının Türkiye’deki doğrudan yatırımları 826 milyon düzeyinde bulunuyor. Bu rakam, diğer Körfez ülkeleri ile karşılaştırıldığında da hayli düşük. TCMB verilerine göre, Türkiye’de Katar’ın 22 milyar dolar, Birleşik Arap Emirlikleri’nin 6,2 milyar dolar ve Bahreyn’in ise 1,5 milyar dolarlık yatırımı mevcut.


En çok müteahhitler etkileniyor

İki ülke arasındaki gerilimden en çok etkilenen kesim de, Türk müteahhitler oldu. Ticaret Bakanlığı’nın Nisan 2018 tarihinde yayınladığı "Suudi Arabistan Müteahhitlik Ülke Raporu"na göre, Suudi Arabistan Türk müteahhitlerin Körfez ülkeleri arasında Katar’dan sonra ikinci, dünya genelinde ise yedinci sırada en çok iş aldıkları ülke konumundaydı. Türk müteahhitlik, müşavirlik ve danışmanlık firmalarının bugüne kadar Suudi Arabistan’da üstlendikleri proje sayısı da 100’ü geçiyor. Bakanlık verilerine göre, Türk firmalarının Suudi Arabistan’da üstlendikleri projelerin tutarı ise 2017 yılı sonu itibarıyla toplam 20 milyar doların üzerine çıkarken, sadece 2017'de Türk firmaları tarafından yaklaşık 2,7 milyar dolarlık proje üstlenildi. Fakat 2018 yılında Suud gazeteci Cemal Kaşıkçı’nın İstanbul’daki şaibeli ölümü ve Türkiye’nin bu konuda Suudi Arabistan devletini suçlaması sonrasında, Türk müteahhitlik firmalarının bu ülkede ihale kazanması giderek zorlaştı.

Türk müteahhitlerin Suud zararı: 3 milyar dolar!

"3 milyar dolar kaybımız var"

DW Türkçe’ye konuşan Türk Müteahhitler Birliği (TMB) Başkanı Mithat Yenigün, yaklaşık iki senedir Suudi Arabistan’da iş yapmakta zorlandıklarını belirtiyor. Suud makamlarından resmi bir karar olmamasına rağmen Türk mallarının gümrüklerde bekletildiğini, Türk müteahhitlik firmalarına iş verilmediğini belirten Mithat Yenigün, "Son iki yılda oradan aldığımız işlerde yaklaşık üç milyar dolar kayıp yaşadık. Bu fiili engeller devam ediyor maalesef" dedi. Her yıl Suudi Arabistan’dan ortalama 1,5 milyar dolarlık iş alan Türk müteahhitlerinin bu yıl kayda geçen iş miktarının yalnızca 21 milyon dolar olduğunu dile getiren Yenigün, şöyle konuşuyor: "Ekim başından itibaren resmi bir yasak geleceği söyleniyordu, bu olmadı. Ama resmi yasak önemli değil; zaten yasaklar bizim için fiilen devam ediyor. ABD’li bir şirketin taşeronu olarak iş yapabiliyorsunuz ama Türk firması olarak gittiğinizde sıkıntılar başlıyor." 

İki ülke arasındaki diplomatik kanalların devreye girmemesi halinde ticaretteki bu sıkıntının artarak devam edeceğini belirten Mithat Yenigün, Türkiye’ye boykot uygulamasının Körfez ülkelerine yayılması ihtimalini de düşük gördüğünü belirtiyor. Yenigün, "Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn belki sorun yaratabilir. Ama Kuveyt, Katar ve Umman bunlardan etkilenmiyor. Oralardan iş almaya devam ediyoruz" dedi.  


Türk hükümeti 'resmi' söyleme bakıyor

Kulislerdeki bilgilere göre, Türk hükümeti Suudi Arabistan iş dünyasındaki boykot söylemlerinin "resmiyete dönüşmedikçe" ciddi bir zarara yol açmayacağı görüşüne sahip. Bu sebeple hükümete yakın iş dünyası örgütleri de bu konuyla ilgili sert açıklamalar yapmaktan kaçınıyor. Konuya ilişkin tek açıklama Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) Başkanı Nail Olpak’tan geldi. Katıldığı bir basın toplantısında konuya ilişkin soruları cevaplayan DEİK Başkanı Olpak, Türk ürünlerine ambargo veya işlemlerin zorlaştırıldığı yönündeki bilgilerin “söylenti” olduğunu söyledi. Şu ana kadar ne DEİK üyesi Türk firmalardan ne de Suudi devlet makamlarından kendilerine iletilen resmi bir belge ya da açıklama olduğunu dile getiren Olpak, şöyle konuştu:  "Geçtiğimiz yıla nazaran, Suudi Arabistan’a ihracatımızda yüzde 17 civarında bir düşüş var. Bu, genel ihracat düşüşümüzden biraz fazla ama çok büyük fark da yok. Son iki aydır bu ülkeye ihracatımızda ufak da olsa bir artış da söz konusu. Bunu, sorun çıkacağı endişesiyle önden fazla mal almak şeklinde ya da sorunun resmi bir tavırdan kaynaklandığına dair hâlâ bir bilgi yok diye de değerlendirebiliriz."

Kimya ihracatındaki düşüş yüzde 50'yi buldu

2020 yılında Suudi Arabistan’a ihracatı en çok düşen sektör de kimya sektörü oldu. Suudi Arabistan’a Türkiye’den 2019 yılının Ocak-Eylül döneminde gerçekleştirilen kimyevi ürün ihracatı 375 milyon dolar olurken, bu rakam 2020 yılının aynı döneminde yüzde 50’ye yakın azalarak 188,7 milyon dolar olarak gerçekleşti. DW Türkçe’ye açıklamalar yapan İstanbul Kimyevi Maddeler ve Mamulleri İhracatçıları Birliği (İKMİB) Yönetim Kurulu Başkanı Adil Pelister, Suudi Arabistan’ın ihracat yaptıkları pazarlar içerisinde 27. sırada yer aldığını belirtiyor. Pandemi koşullarının küresel ticarette yaşattığı sıkıntılar sebebi ile tüm pazarlarda ihracat düşüşleri yaşadıklarını dile getiren Pelister, eylül ayında Suudi Arabistan’a ihracatın yüzde 69,2 oranında gerilediğini bildiriyor.


Türk müteahhitlerin Suud zararı: 3 milyar dolar!

"Boykot değil, küresel gelişmeler"

Suudi Arabistan'a en çok ihraç ettikleri ilk beş ürünün plastikler ve mamulleri, uçucu yağlar, kozmetikler ve sabun, kauçuk ve kauçuk eşyalar, yıkama müstahzarları ve anorganik kimyasallar olduğunu belirten Adil Pelister, "Hem aylık bazda hem de Ocak-Eylül döneminde gerilemedeki en büyük sebeplerden biri mineral yakıtlar, mineral yağlar ve ürünler ihracatındaki kayıptan kaynaklanıyor" diye konuştu.

Suudi Arabistan’a ihracattaki gerilemenin ülkedeki boykot kararlarından çok küresel gelişmelerle alakalı olduğunu dile getiren Pelister, şunları söylüyor: "Bu düşüşler genel olarak pandeminin etkisine bağlı bir şekilde hemen hemen tüm ülkelere ihracatımızda yaşanan düşüşle paralel. Uluslararası petrol traderleri petrol piyasalarının 14-24 ay arası stabilize olacağını öngörüyor. Uluslararası ticari uçuşlarda yüzde 40’lara varan düşüşler var. Dolayısıyla enerji ve petrokimya sektörü küresel olarak etkileniyor. Bu açıdan Suudi Arabistan’a kimya ihracatımızın nasıl etkilendiği konusunda doğru bir değerlendirme yapabilmemiz için biraz daha beklemek gerekiyor."

 

Suudi Arabistan'dan Türk müteahhitlerine ambargo!